Að vera Íslendingur

Litla þjóðin sem sýgur dæsandi upp í nefið rétt handan við mörk hins byggilega heims er í upplausn.

Gamla slagorðið ‘Þetta reddast’ á ekki alveg nógu vel við innan um logandi rústir hluta sem redduðust bara ekki neitt. Við þurfum nýtt slagorð, það er alveg á hreinu.

Vörumerkið Ísland hefur hrapað frá því að vera samnefnari fallegs landslags, vergjarnra miðnætursólarlýstra klúbbakvenda og draumkenndrar og framúrstefnulegrar tónlistar, niður í að vera samnefnari skulda, svika og pretta. Þjóðin sem fór á hausinn.

Eitt hefur þó lifað af óvæginn bálköst breytinganna, og það er landlægur þjóðernishroki Íslendinga.

Þegar einkaþoturnar hnituðu hringi í kringum Reykjavík og afmælisveislur viðhéldu lífsstíl hnignandi poppgoðsagna vorum við best. Við vorum fallegust, gáfuðust og ríkust, áttum hreinasta vatnið, fallegustu konurnar og vorum búin að endurhanna fjármálaheiminn þannig að við gátum ekki tapað. Við gíruðum okkur í drasl til þess að geta fengið að minnsta kosti lítinn sopa úr smekklausum brunni ofgnóttarinnar, og fá að lifa á eigin skinni veraldlega drauma sem höfðu hingað til virst utan seilingar.

Hetjurnar okkar voru ekki lengur einhverjir íþróttaplebbar úr Æskunni eða skítblankir tónlistarmenn, nei, uppi á veggjunum okkar og á blaðastöndum héngu myndir af þéttholda fjármálafrömuðum úr veislum þar sem boðið var upp á kóalaþindir og fálkaegg, eða fyrir framan bíla sem kostuðu eins og einbýlishús. Burt með tár, bros og takkaskó, inn með launablað Frjálsrar Verslunar.

Ísland var best. Þeim sem ræsktu sig og bentu á að keisarinn labbaði um á slátrinu var bent á að þeir væru öfundsjúkar smásálir sem skildu hreinlega ekki hvað við værum mögnuð þjóð.

En þetta var ekki upphafið á þjóðernishrokanum, heldur mögulega ein af afleiðingum hans, og kannski hans ljótasta birtingarmynd. Löngu áður en þetta góðærisvesen reið yfir var byrjað að kenna okkur í skólum hvað við værum sérstök.

Alveg frá sjálfstæðisbaráttu okkar hefur allt verið gert til þess að kenna okkur þá sögu að við séum stórmerkileg þjóð, sterkari og gáfaðri en almennt gengur og gerist. Í grunnskóla sátu komandi auðsugur undir eilífum áróðri um hetjuskap og styrk. Sögubækurnar okkar spara ekki stóru orðin, við vorum frábær. Aðrir níddust á okkur. Sérstaklega Danir. Svo brutumst við af okkar yfirnáttúrulega styrk fram og börðumst fyrir réttlæti og sjálfstæði. Og unnum. Svo unnum við stríð við Breta. Af því að við vorum best.

Fáum orðum var farið um af hverju við hefðum í gegnum tíðina verið ósjálfbjarga moldarkofaaumingjar deyjandi úr hungri við árbakka þar sem fiskurinn hoppaði um, ólæs og heimsk fyrir utan þá sem höfðu borið gæfu til að komast til útlanda og koma heim með smá brot af menningu. Ísland varð aftur þjóð eftir langvarandi aumingjaskap þegar Marshallaðstoðin barst okkur eftir stríð, ódýr kaup nýja stórveldisins á landi sem lagði sig á bakið fyrir sokkabuxur og biskví.

Núna þegar við sitjum og horfum skelfingu lostin á bensínlepjandi myntkörfurnar í hlaðinu í gegnum glugga sem við getum ekki borgað af, hefði mátt búast við því að dagur auðmýktarinnar væri upp runninn á skerinu nýríka. Að við uppgötvuðum kannski og viðurkenndum fyrir okkur eitt augnablik að við erum síst merkilegri þjóð en aðrar.

En íslenska þjóðarsálin er smásál sem kann sér ekki hóf í neina átt. Vörn er besta sóknin.

Þetta var ekkert okkur að kenna. Enn er verið að níðast á okkur. Auðsugurnar stálu af okkur og níddust á okkur. Bretar níðast á okkur. Hollendingar níðast á okkur. Fyrir það eitt að gráðug illmenni stálu skrilljónum af þeim undir okkar ábyrgð og nafni. Uss, þeir hefðu nú átt að vita betur en að fjárfesta í þessum sjóðum. Þetta var of gott til að vera satt, þeir geta bara sjálfum sér um kennt.

Nágrannaþjóðir okkar eru illgjarnar og heimskar af því að þær hlaupa ekki til og lána okkur strax peninga skattgreiðenda sinna án ábyrgðar beint í þrotabúið á okkur.

Við erum ennþá merkilegri en aðrir, við höfum bara verið beitt órétti. Og nú sem aldrei fyrr þarf að safnast saman undir þjóðfánanum og standa saman.

Á bak við allan hroka býr minnimáttarkennd. Fólk sem lifir í sátt og samlyndi við aðra, sem og sjálft sig, þarf ekki á hroka að halda.

Þótt að meginþorri okkar beri ekki ábyrgð á því hvernig fór, er þetta kjörið tækifæri til þess að taka upp betri gildi og meiri auðmýkt en áður. Taka til og henda því sem ekki nýtist okkur. Þar má fyrstan nefna þjóðernishrokann. Við þurfum ekkert að skammast okkar fyrir að búa hérna. Við erum ágæt, og eigum okkar kosti. Landið okkar er áfram fallegt.

En gleymum því ekki að vera Íslendingur er bara að vera fánaberi meðaltals þjóðarinnar. Og ef meðaltal þjóðarinnar ætlar að halda áfram í blindni að selja að hér búi merkilegri útgáfur af Homo Sapiens en í öðrum löndum, þá er ég bara ekki rassgat stoltur af því að vera Íslendingur.

Ég veit nefnilega betur. Ég hef búið erlendis.

Börnunum mínum mun ég ekki kenna að þau séu betri en aðrir af því að þau fæddust nákvæmlega hér. Þeim mun ég kenna eins vel og ég kann að vera góðar manneskjur sem bera virðingu fyrir öðrum. Í mínum einfalda huga verða þau einungis þannig merkileg. Og góðir Íslendingar.

Breiðið út boðskapinn:
  • Facebook
  • Twitter
  • Digg
  • email
  • del.icio.us
  • RSS
  • Google Bookmarks
  • LinkedIn
Thursday 3. September 2009 |  

Comments

11 Tjáningar to “Að vera Íslendingur”

  1. Örn Úlfar Sævarsson on September 3rd, 2009 2:51 pm

    Heyr Heyr

  2. Sverrir on September 3rd, 2009 3:01 pm

    Ágætis pistill. Samt einn nett athugasemd:

    „Í grunnskóla sátu komandi auðsugur undir eilífum áróðri um hetjuskap og styrk. Sögubækurnar okkar spara ekki stóru orðin, við vorum frábær. Aðrir níddust á okkur. Sérstaklega Danir. Svo brutumst við af okkar yfirnáttúrulega styrk fram og börðumst fyrir réttlæti og sjálfstæði. Og unnum. Svo unnum við stríð við Breta. Af því að við vorum best.“

    Stóð þetta beinlínis í einhverjum sögukennslubókum? Það má vera að þessi tilfinning hafi vaknað hjá mörgum í skóla en kannski voru það ekki grandvarir sögukennslubókahöfundar sem laumuðu henni að skólabörnum.

    Mætti ekki frekar benda á skólaljóðin, svo dæmi sé tekið? Þar vantaði ekki lofgjarðirnar um íslenskt þjóðerni (og slatta af sjálfsvorkunn í bland).

    Síðan voru mörg börn á heimilum þar sem Mogginn var keyptur. Endalausar fréttir af afrekum íslenskra listamanna og íþróttamanna erlendis hafa örugglega gert sitt til að ýta undir þjóðrembing.

  3. Sverrir on September 3rd, 2009 3:03 pm

    Þetta átti að sjálfsögðu að vera EIN athugasemd.

  4. Don Pedro on September 3rd, 2009 3:05 pm

    Takk Sverrir, það sem ég er að vitna í hérna er kannski meira mín eigin minning af kennslu í Íslandssögu en blákaldar staðreyndir. Þetta situr samt eftir í mér, en þú hefur rétt fyrir þér með að eflaust hefur þetta jafnmikið eða meira að gera með túlkun en innihald :-)

    Og já. Skólaljóðin. Það er sér kafli út af fyrir sig.

  5. Oddur Ólafsson on September 3rd, 2009 3:19 pm

    Sammála (hef enda líka búið lengi erlendis)….

  6. Örn Ingvar Ásbjörnsson on September 3rd, 2009 3:30 pm

    Flott rant.

    Það vantaði bara í þetta hjá þér að frú Vígdís Finnbogadóttir hafi haft rétt fyrir sér þegar hún nefnir það sem gerir okkur í alvörunni pínu spes en það er tungumálið og menningin.

    Fáum finnst það samt nægilega kúl að tala um að við getum lesið bækur sem forfeður okkar skrifuðu og nútíma íslenska sé mun líkari forn-ensku en nútíma enska. Hvað þá að á meðan aðrar þjóðir murkuðu lífið úr hvorri annari var fólk hér að skrifa bækur.

    Það eina sem lifði af menningu er sú söguhefð að ýkja allt og upphefja sjálfan sig umfram skynsemismörk.

  7. Lísa Hjalt on September 3rd, 2009 4:05 pm

    Það var sko alveg kominn tími á bloggið þitt aftur! Vildi að ég sjálf hefði skrifað þessa færslu.

    Keep up the good work,
    Lísa

  8. siggi on September 3rd, 2009 9:30 pm

    mjög hressandi lesning

  9. Hjörleifur Jónsson on September 5th, 2009 11:56 pm

    Heyr heyr. Þú ert góður. Og þetta er, jú mjög hressandi lesning. En eitt verð ég þó að segja og það er að ég vona til Guðs að Íslendingar tapi ekki sjálfsvirðingunni algerlega. Hún er því miður eitt af því fáa mikilvæga sem við eigum eftir. Þó að margt sem þú segir sé rétt og satt og þá helst gagnrýnin á óhóflega áherslu fólks á mikilvægi auðsins undanfarin ár í bland við hrokablandna heimsyfirráðastefnu örfárra vitleysinga, þá megum við ekki gleyma því að hér býr 300.000 manna þjóð í miðju ballarhafi sem á sitt eigið tungumál og menningu og hefur þraukað við erfiðar, ef ekki ómögulegar aðstæður og reglubundnar hörmungar í yfir 1200 ár. Ég er persónulega, þrátt fyrir allt þetta klúður, stoltur af því að vera Íslendingur því að ég held að ef okkur á að takast að halda áfram að þrauka, sé það að fara í píslarvottaleik og afneita þjóðerni okkar og sérkennum það síðasta sem við eigum að gera. Þegar maður missir trúna á sjálfan sig er spilið fyrst tapað. Auðvitað getur verið erfitt að horfast í augu við sjálfan sig. En það er þó nauðsynlegt að sætta sig við eigin veikleika og styrkleika ef maður vill geta haldið áfram að lifa af. Það er alltaf auðveldara að rífa niður en að byggja upp. Spurningin er þó alltaf hverju það skilar til lengdar.

  10. Jón Kjartan Ingólfsson on September 12th, 2009 10:58 pm

    Góður pistill. Sammála.

  11. Frú Sigurbjörg on September 19th, 2009 7:49 pm

    Mikið er gott þú ert aftur tekinn til við bloggið!

Tjáðu Þig!